فرمت فایل: ورد - Word  

مرجع فایل - قابل ویرایش ) 

تعداد صفحه : 6
نورالدّینعبدالرّحمنبناحمدبنمحمدمعروفبهجامی (۲۴ آبان ۷۹۳- ۲۷ آبان ۸۷۱)، (۲۳ شعبان ۸۱۷ – ۱۷ محرم ۸۹۸ ه‍ق) ملقببهخاتمالشعراشاعر،موسیقی‌دان،ادیبوصوفینام‌دارایرانیسده ۹ قمریاست. ازطرفپدرنسبشبهمحمدبنحسنشیبانی،فقیهمعروفحنفیسده ۲ قمریمی‌رسد. پدرشاهلدشت (شهریدرنزدیکیاصفهان) بودکهدرسده ۸ قمریبهخراسانکوچکردودرشهرجامباشهرتدشتیمنصبقضاوتیافتوماندگارشد.[۱]روزگارکودکیوتحصیلاتمقدماتیجامیدرخرگردجام،کهدرآنزمانیکیازتبعاتهراتبوددرکنارپدرشسپریشد. درحدودسیزدهسالگیهمراهپدرشبههراترفتودرآنجااقامتگزیدوازآنزمانبهجامیشهرتیافتویدرشعرابتدادشتیتخلصمی‌کرد،سپسآنرابهجامیتغییردادکهخودعلتآنراتولدشدرشهرجاموارادتشبهشیخالاسلاماحمدجامذکرکرده‌است.[۱]جامیمقدّماتادبیاتفارسیوعربیرانزدپدرشآموختوچونخانواده‌اششهرهراترابرایاقامتخودبرگزیدند،اونیزفرصتیافتتادرمدرسهنظامیههراتکهازمراکزعلمیمعتبرآنزمانبود،مشغولبهتحصیلشودوعلوممتداولزمانخودراهمچونصرفونحو،منطق،حکمتمشایی،حکمتاشراق،طبیعیات،ریاضیات،فقه،اصول،حدیث،قرائت،وتفسیربهخوبیبیاموزدوازمحضراستادانیچونخواجهعلیسمرقندیومحمدجاجرمیاستفاده‌کند.درایندورهبودکهجامیباتصوّفآشناومجذوبآنشدبه‌طوریکهدرحلقهمریدانسعدالدینمحمدکاشغرینقشبندیدرآمدوبهتدریجچنانبهمقاممعنویخودافزودکهبعدازمرگمرشدش (۸۶۰ ه‍قبرابربا ۱۴۵۵ م) خلیفهطریقتنقشبندیهگردید. پسازگذشتچندسالیجامیراهسمرقندرادرپیشگرفتکهدرسایهحمایتپادشاهعلمدوستتیموریالغبیگبهکانونتجمّعدانشمندانودانشجویانتبدیلشدهبود. درسمرقندنیزنورالدّینتوانستاستادانشراشیفتهذکاوتودانشخودکند. اوکهسرودنشعررادرجوانیآغازکردهودرآنشهرتییافتهبود،باتکیهزدنبرمقامارشادوبهنظمکشیدنتعالیمعرفانیوصوفیانهبهمحبوبیتیعظیمدرمیاناهلدانشومعرفتدستیافت.مزارعبدالرحمانجامیدرشمالغربیشهرهراتجامیبهافتادگیوگشاده‌روییمعروفبودوبااینکهزندگی‌ایبسیارسادهداشتوهیچگاهمدحزورمندانرانمی‌گفت،شاهانوامیرانهموارهبهاوارادتمی‌ورزیدندوخودرامریداومی‌دانستند. جانشینانالغبیگخصوصاسلطانحسینبایقراوامیراوعلیشیرنواییتاآخرعمراورامحترممی‌داشتندواوزونحسنآققویونلو،سلطانمحمّدفاتحپادشاهعثمانیوملکالاشرافپادشاهمصرازارادتمنداناوبودند. جامیسرانجامدرسن ۸۱ سالگیدرشهرهراتدرگذشت. آرامگاهاودرحالحاضردرشمالغربیشهرهراتواقعوزیارتگاهعاموخاصاستاست. اعتقاداتمذهبی براساسنسبوطریقتنقشبندیهونوشته‌هایجامیواضحاستکهویحنفیواهلسنتبودهاماچونهمهاهلسنتدرحباهلبیتمحمدصسخنانیدارندوجامینیزدراینرابطهاشعاریداردبرخیاوراشیعیدانسته‌اند؛عده‌اینیزاورامتمایلبهعقایداشاعرهوفقهایشافعیدانسته‌اند. درکتابشواهدالنبوهجامیازخلفایچهارگانهباادبواحترامبسیاریادبردهوایشانرابراهلبیتمقدمداشته،واحادیثیکهدرفضائلآنانبهپیغمبرمنسوباستهمهرانقلکردهوبهفارسیبرگردانده‌است. بااینحالجامیدرمدحائمهشیعهازجملهعلی،حسنوحسینونیزسجاداشعاریسروده‌استوایشانرابهصدقوعدلوشجاعتستوده‌است. اماآن‌چهجامیدرذموسرزنشابوطالبوپسرشعقیلسرودهبود،موردمخالفتبسیاریازعلمایشیعهوازجملهقاضیمیرحسینشافعیوقاضیعبیدشوشتریواقعشدتاحدیکهمیرحسینیزدیاوراباعبدالرحمنبنملجمقیاسکرد. آنامامبهحقولیخداکاسداللهغالبشنامی دوکساورابهجانبیازردندیکیازابلهییکازخامی هردورانامعبدرحمانستآنیکیملجماینیکیجامی هرچندازنظرخوداو،رفضاگرحبّآلمحمّدباشد،درستوکیشهمهٔمسلماناناستواگرمنظورازآنبغضاصحابرسولباشد،مذموماستوسپسگفته‌استمذهب «رفض»چونخواهوناخواهبهچنینبغضیمی‌کشد،ناپسندیده‌است. دامنهعداوتمنتسبینبهاهلتشیعباجامیبهزمانحیاتاومحدودنماندهودرزمانخروجصفویهوسرکوبیاهلسنتوشیعهسازیبالاجبارمردمدامنهاینتجاوزبعدازوفاتجامیبههراترسیدکهلشکرصفویدستوریافتنددرهرکتابواسنادیکهنامجامیرابیابندآنراتراشیدهوبهعوضآنخامیبنویسندکهمولاناهاتفیخواهرزادهجامیدراینوصفالحالشعریهمدارد. آثارجامی ازجامیده‌هاکتابورسالهازنظمونثربهزبان‌هایفارسیوعربیبهیادگارمانده‌است ۱- آثارمنظوم: جامیاشعارخودرادردومجموعهبزرگگردآوریکرده‌است: دیوان‌هایسهگانهشاملقصایدوغزلیاتومقطعاتورباعیات جامیدیوانخودرادراواخرعمربهتقلیدازامیرخسرودهلویدرسهقسمتزیرمدوننمود: الف) فاتحةالشباب (دورانجوانی) ب)واسطةالعقد (اواسطزندگی) ج) خاتمةالحیاة (اواخرحیات) دیوانقصایدوغزلیاتایندیوانراجامیدرسال ۸۸۴ تدوینوتنظیمکرده‌است. قصایدجامیدرتوحیدونعتپیامبراسلاموصحابهواهلبیتونیزمطالبعرفانیواخلاقی‌است. جامیهمچنینقصایدیدرمدحیامرثیهسلاطینوحکمایزمانشسروده‌است. غزلیاتجامیغالباًازهفتبیتتجاوزنمی‌کندواکثراعاشقانهیاعارفانه‌است.ازجامیمقطعاتورباعیاتینیزباقی‌استکهیامحتویمسائلعرفانی‌استواشارهبهحقایقصوفیانهداردیانکتهلطیفعاشقانه‌ایدرآننهفته‌است. دیوانینیزبهنامدیوانبی‌نقاطازجامیبه‌جایماندهکهدرتمامیواژه‌هایآنهیچحرفنقطه‌داریاستفادهنشده‌است.[۲] هفتاورنگکهخودمشتملبرهفتکتابدرقالبمثنویاست. مثنویاولسلسلةالذهببهسبکحدیقةالحقیقهسناییودرسال ۸۸۷ سرودهشده‌است،دراینمثنویازشریعت،طریقت،عشقونبوتازدیدگاهعرفانیسخنرفته‌است.مثنویدومسلامانوابسالکهبهنامسلطانیعقوبترکمانآققویونلوستودرسال ۸۸۵ تألیفشده‌است. حکایتسلامانوابساننخستینباردرشرحاشاراتخواجهنصیرالدینتوسیواسرارحکمهابنطفیلآمدهبودکهجامیآنرابهنظمفارسیدرآورد. مثنویسومتحفةالاحرارنخستینمثنویتعلیمیجامیاستکهبهسبکوسیاقمخزن‌الاسرارنظامیسرودهشده‌است. دراینکتاباشارت‌هاییبهآفرینش،اسلام،نماز،زکات،حج،عزلت،تصوف،عشقوشاعریآمده‌است. درانتهایاینمثنویجامیبهفرزندخودضیاءالدینیوسفپندنامه‌اینگاشته‌استکهدرآنازجوانیخودیادکرده‌است. مثنویچهارمسبحةالابراروآننیزمثنویتعلیمی‌استکهدرسال ۸۸۷ سرودهشده‌استودرآنتعالیماخلاقیوعرفانیدربابتوبه،زهد،فقر،صبر،شکر،خوف،رجا،توکل،رضاوحبآمده‌است. مثنویپنجمیوسفوزلیخامثنویعشقیبهسبکخسرووشیریننظامیوویسورامینفخرگرگانیاستکهبهنامویادپیامبروبیانمعراجومدحسلطانحسینبایقراآغازمی‌شود. دراینکتابجامیازسورهیوسفدرقرآنونیزازروایاتتوراتدرسفرپیدایشبهرهبرده‌است. تاریختألیفاینکتابراسال ۸۸۸ هجریدانسته‌اند.مثنویششملیلیومجنونمثنویعشقی‌استکهبهوزنلیلیومجنوننظامیوامیرخسرودهلویساختهشده‌است. مثنویهفتمخردنامهاسکندریکهمثنویتعلیمیدرحکمتواخلاقاستودرآنازحکیمانیونانازسقراط،افلاطون،ارسطو،بقراط،فیثاغورثواسکندرسخنرفته‌است. آثارمنثور آثارمنثورکهبرخیازآنانعبارت‌انداز: بهارستان،رسالهوحدتوجود،شرحمثنوی،نفحاتالانسومنشآت. بهارستانجامی: اینکتابراجامیبرایفرزندشضیاءالدینیوسفتألیفکرده‌است،جامیدرتألیفاینکتابازسعدیتقلیدکرده‌است. نثراینکتابمسجعومتکلفوآمیختهبهنظماست.انکتابدرهشتروضهنگاشتهشده‌استودرهربخشحکایاتیازاولیاءاللهوبزرگانصوفیه،شعرا،حکماوپادشاهانآمده‌است. اینکتابدرسال ۸۹۲ هجریتألیفشده‌است. شواهدالنبوه: جامیاینکتابرادرسال۸۸۵ وبهدرخواستامیرعلیشیرنوایینگاشت. دراینکتابسیرهپیامبراسلامازولادتیاوفاتبیانشده‌استوپسازآنزندگیسلفصالحازصحابه،تابعینوتبعتابعینآمده‌است. اینکتاببهنثرسادهفارسینوشتهشده‌استوجامیدرآنازاشعارفارسیوعربیونیزاحادیثوروایاتنبویاستفادهکرده‌است. اشعةاللمعات: اینکتابجامیبهدستورامیرعلیشیرنواییودرسال ۸۸۶ نوشتهشده‌است،اینکتابدرحقیقتشرحجامیبرلمعاتفخرالدینعراقیاست؛جامیدرشرحلمعاتازسخنانمحیی‌الدینبنعربیوصدرالدینمحمدقونویبهرهبرده‌است. شرحلمعاتکهدرآننکاتواصطلاحاتعرفاذکرگشته‌استدربیستوهشتبابتدوینشده‌است. نقدالنصوص: کتابنقدالنصوصکهبهنثرعربیوفارسیاستودرشرحفصوص‌الحکمابنعربینوشتهشده‌است. لوایح